Zoeken
  • Jasmijn de Bruijn

Wáárom houden we eigenlijk (van) paarden?

Bijgewerkt op: sep 23

Het is een vraag die weinig gesteld wordt en waar we eigenlijk geen goed antwoord op hebben. De meeste ruiters kunnen vaak nog wel uitleggen wat ze doen met hun paarden. De betere ruiters kunnen uitleggen hoe ze hun paarden houden en trainen. Bijvoorbeeld aan de hand van een principe of een trainingsmethode. Maar heel weinig ruiters kunnen uitleggen wáárom ze (van) hun paard houden. Terwijl het antwoord op die vraag juist essentieel is.


Het antwoord op het ‘wáárom’ lijkt heel voor de hand liggend. Voor iedereen die dagelijks met paarden omgaat zelf zo vanzelfsprekend, dat we er nooit meer bij stil staan. Wanneer je de vraag stelt, krijg je meestal een antwoord in de trant van ‘De dressuur is er voor het paard’ of ‘Als we het paard correct trainen, dan kan hij zijn werk beter voor ons doen’. Maar dat is nog steeds geen antwoord op de ‘wáárom-vraag’. Het ‘wáárom’ gaat niet over trainen of presteren. Het gaat ook niet over of je je paard klassiek, natural of met R+ traint. Het ‘wáárom’ gaat over je waarden en je bedoeling waarmee je een relatie met het paard bent aangegaan.


Dat wij kunnen uitleggen waarom we (van) paarden houden is actueler dan ooit. Op individueel niveau dwingt de vraag ons tot zelfreflectie. En zelfreflectie is zo ongeveer de belangrijkste eigenschap om je te kunnen ontwikkelen tot een goede en bewuste ruiter. Op collectief niveau is het ook belangrijk dat we die vraag goed kunnen beantwoorden. De paardensport ligt onder een vergrootglas. De verdeeldheid binnen de paardenwereld en de steeds kritischere publieke opinie vormen een reële bedreiging voor het algehele bestaansrecht van het partnerschap tussen paard en mens.


Maatschappelijk draagvlak is een gezamenlijke verantwoordelijkheid

Als we niet meer kunnen rekenen op het maatschappelijke draagvlak voor onze relatie met het paard, worden we straks weggezet als een barbaarse praktijk zoals stierenvechten. Maar de relatie met ons paard is zoveel meer dan sport en entertainment. Voor de meeste van ons is het paard onlosmakelijk met ons leven verbonden. Het is onze verantwoordelijkheid dat we de buitenwereld laten zien dat dat wat wij met onze paarden doen maatschappelijk, duurzaam en ethisch verantwoord is.


In de afgelopen decennia is er veel wetenschappelijk onderzoek gedaan naar paarden en paardenwelzijn. Maar ook wetenschappelijk onderzoek geeft geen antwoord op de vraag wat de bedoeling en de betekenis is van onze relatie met paarden. De wetenschap onderzoekt namelijk alleen het ‘wat’ en ‘hoe’. Dat heeft vooral inzichten opgeleverd op het gebied van paardengedrag, training, verzorging en paardenhouderij. Allemaal heel waardevol, maar het zegt nog steeds niets over onze bedoeling.


Terug naar de bedoeling

Om te voorkomen dat we weer verzanden in allerlei discussies en dogmatische tegenstellingen, is het belangrijk dat we stilstaan bij de bedoeling. Wáárom houden we nu eigenlijk (van) paarden? In 1950, aan het begin van de grote wederopbouw na de Tweede Wereldoorlog, toen de rol van het paard verschoof van oorlog/werkdier naar sport en recreatie leek er meer aandacht te zijn voor de bedoeling:

“De inspanning, welke is vereist om te komen tot een volmaakt samengaan van mens en paard, tot in de kleinste beweging, heeft een grote opvoedende werking, terwijl het geheel opgaan in een zo inspirerend onderwerp als het paard tegelijkertijd een diepe vreugde schenkt.” [1]

Het paard schenkt ons diepe vreugde. De reden waarom we (van) paarden houden is net zo simpel als complex. Het hebben van plezier met het paard betekent namelijk niet dat alle handelingen die het plezier van de ruiter vergroten goed en gerechtvaardigd zijn. Zo werden er in 1950 duidelijk voorwaarden gesteld aan het voorrecht om diepe vreugde te mogen beleven met het paard;


“De paardensport kweekt zelfstandigheid en doortastendheid bij de ruiter zodanig aan, dat ik daarom eenieder, hiertoe maar enigszins in de gelegenheid, wil aanraden deze sport te beoefenen; op één voorwaarde; namelijk dat hij zich van meet af aan voorneemt van het rijden ook een grondige studie te maken. Want slechts dan geeft de inderdaad vereiste grote inspanning bevrediging en zal men met volle teugen kunnen genieten van hetgeen het paard en de rijkunst de mens bieden.” [1]


Horsemanship in de 21ste eeuw; terug naar oude waarden met de inzichten van nu

De hippische sector heeft zich sinds de jaren '50 enorm ontwikkeld. Er zijn allerlei stromingen en disciplines bijgekomen. Anno 2021 zijn er heel veel manieren waarop mensen genieten van hetgeen paarden ons te bieden hebben. Dit vraagt om ruimte voor diversiteit. Om boven de verdeeldheid uit te kunnen stijgen, moeten we terug naar oude waarden, maar dan met de inzichten van nu. (Lees ook de blog over paardrijlessen uit 1950) Door minder vanuit traditie, starre idealen en regelgeving te denken. En meer vanuit de bedoeling, variatie, waarden en principes.


De huidige uitdagingen rondom het sociaal draagvlak en het welzijn van paarden lossen zich niet op met de tunnelvisie van de vele huidige trainers, activisten en experts. Met mensen die vooral hun eigen ego willen laten gelden of idealen willen doordrukken. Dat kan alleen als we collectieve kennis en expertise bundelen door samenwerking en bereid zijn te zoeken naar gemeenschappelijke waarden en uitgangspunten. Wanneer we met elkaar onderdeel van de oplossing willen zijn, in plaats van het probleem.

Een mooiere paardenwereld begint bij jezelf

In plaats van paardenwelzijn af te dwingen door het opleggen van nog meer regels, zouden we ons in de eerste plaats zelf verantwoordelijk moeten voelen voor het paard en de legitimering van onze relatie met het paard. Iedere verandering begint bij jezelf. Wat betekent het voor jou om ‘succesvol’ te zijn met je paard? Stel dat vast en handel daarnaar. (lees ook deze blog over een andere kijk op succes) Maak van het paard en zijn welzijn ‘een grondige studie’, in plaats van een grondige studie te maken van de fouten van ‘de ander’. Weeg constant af of je verwachtingen van je paard nog reëel zijn, en onderzoek regelmatig je opvattingen. Lees ook: Zijn onze paarden happy athletes of brave pleasers?

Welzijn van paarden en mensen is met elkaar verbonden

Terwijl er vooral wordt gediscussieerd over het welzijn van paarden, loopt onze samenleving tegen hetzelfde vraagstuk aan als het gaat om mensenwelzijn. Onze maatschappij en de organisaties waar mensen voor werken worden steeds ingericht volgens bepaalde principes, waarbij systematisch vrijheden van mensen worden beperkt en weggenomen. Om deze intensieve manier van werken en leven te beschrijven bestaat een voor de hand liggende metafoor; de intensieve menshouderij [2].


Zoals paarden niet floreren wanneer zij de hele dag in een box staan, zo hebben onnatuurlijke omgevingen als kantoortuinen en fabrieken een negatieve invloed op ons eigen welzijn. Onze hele maatschappij is ingericht op groei, consumptie en productie. Het paard is een statussymbool en een businessmodel geworden. Maar wij zijn als mens ook een dienaar geworden van de economie. Daar betalen we een hoge prijs voor, in de zin van onze gezondheid. Het verklaart waarom er zoveel mensen rondlopen met lichamelijke klachten, overgewicht, depressies en burnouts. Tegelijkertijd lopen er ook ontzettend veel paarden rond die lijden aan stress, blessures, obesitas en aangeleerde hulpeloosheid. Dat is niet zo heel gek als je bedenkt dat de hippische sector ook is ingericht op groei, consumptie en productie.


Paarden worden al op een jonge leeftijd klaargestoomd voor een carrière in de sport. Ruiters wordt geleerd hoe ze optimaal kunnen presteren en sociale media sporen ons aan om altijd in een matching outfit voor de dag te komen. Misschien is het daarom wel dat het er in welzijnsdiscussies zo fel aan toe gaat; we identificeren ons met onze paarden. We willen voor paarden een ‘leven waard om geleefd te worden’, maar we verlangen daar zelf ook naar. We willen dat de natuurlijke behoeften van onze paarden worden vervuld, maar ondertussen we zijn zelf helemaal afgedwaald van onze eigen natuur.

Paarden brengen ons terug bij wie we zijn

Door de stress van alledag kunnen wij ons moeilijker openstellen voor een staat van flow met het paard. Terwijl we die connectie en het gevoel van heelheid hard nodig hebben om weer terug te komen bij wie we eigenlijk zijn. De staat van flow brengt ons terug naar onze eigen natuur. Paard en mens samen in een staat van flow beleven een intens gevoel van verbondenheid. In een staat van flow ervaren we heelheid, raken we stress kwijt, verdwijnt ons ego naar de achtergrond en ontstaat er een bewustzijn van een groter geheel.


Paarden houden daarin ons een spiegel voor. Zij staan alleen een echte connectie toe wanneer wij ons hart openstellen. En om dat te kunnen moeten we eerst de connectie met onszelf terugvinden. Als alles met elkaar verbonden is dan kunnen we het welzijn van paarden en dat van mensen en niet los van elkaar zien. Van paarden kunnen we leren en ervaren dat we onderdeel zijn van een groter geheel, en juist dat besef hebben we hard nodig om met elkaar de uitdagingen van de 21ste eeuw aan te gaan.


Van paarden kunnen we leren over leiderschap, zorgzaamheid verantwoordelijkheid, communicatie en partnership. Het paard laat ons zien en ervaren dat er méér is. Paarden kunnen ons helpen bij het overwinnen van angst of in het helen ons eigen trauma. De omgang met paarden kan ons leren over onze eigen (gedrags)patronen en (beperkende) overtuigingen. Allemaal vaardigheden die ons helpen om naast de paarden ook een betekenisvol leven te leiden. Juist door deze kenmerken hebben wij het paard nog steeds nodig in onze maatschappij. Hij schenkt ons niet alleen vreugde, maar helpt ons als mens ook weer vooruit in een steeds veranderende wereld. Zoals hij dat al eeuwen doet.


"Op de rug van je paard, je eerlijkste vrind,

Met de zon in je hart en je neus in de wind,

In de vrije natuur en zo blij als een kind,

Daar ligt toch een geluk, dat je zelden maar vindt." [3]


[1] Prins Bernard (1950) Voorwoord Handleiding t.b.v. Nederlandse Ruiters en hun Instructeurs
[2] J. Peters, J. Pauw (2004), Intensieve Menshouderij. Hoe kwaliteit oplost in rationaliteit. Scriptum Books
[3] C.C. Hasselman (1963), Voorwoord Handleiding t.b.v. Nederlandse Ruiters en hun Instructeurs

#paardenwelzijn #paarden #horsemanship
52 keer bekeken0 reacties

Recente blogposts

Alles weergeven